Kalkınma Ajansımızın teşkilat yapısı; Kalkınma Kurulu, Yönetim
Kurulu ve Genel Sekreterlikten oluşmaktadır.
Kalkınma Kurulu danışma organı, Yönetim Kurulu karar organı,
Genel Sekreterlik ise icra organıdır.
Bölge illerin Valileri, Belediye Başkanları,İl Genel Meclisi Başkanları
ve Sanayi &Ticaret Odası Başkanları'ndan oluşan yönetim kuruluyla
en üst düzeyde temsili; bölgedeki üniversite, kamu kurumu, özel
sektör ve sivil toplum kuruluşları temsilcileriyle geniş bir işbirliği...
Kars Doğu Anadolu da ülkemizin en doğusundaki ve aynı zamanda
karasal iklim dolayısıyla da en soğuk illerinden birisidir. Ancak
mekanın bu olumsuzluğu ilin sanayii gelişmesinde nispeten olumsuz
olmuş olsa da il turizm potansiyeli açısından bölgenin başlıca
illerinden birisidir.
İl ülkemizin başlıca kış turizm merkezinden birisidir ve yapılacak
yatırımlarla bu alanda daha da gelişebilir.
Dokuzuncu Kalkınma Planı, "İstikrar içinde büyüyen, gelirini daha
adil paylaşan,küresel ölçekte rekabet gücüne sahip,bilgi toplumuna
dönüşen, AB'ye üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye"
vizyonu ve Uzun Vadeli Strateji (2001-2023) çerçevesinde
hazırlanmıştır.
Dünyada ve ülkemizde değişen ekonomik ve sosyal koşullar
çerçevesinde kalkınma planları geçmişte olduğundan çok daha
önemli bir araç haline gelmiştir.
TRA2 Düzey 2 Bölgesi (Ağrı, Ardahan, Iğdır, Kars)’nin tarihi M.Ö.13000’e dayanmaktadır. Bölgede genel olarak Urartular, İskitler, Sasaniler, Selçuklular, Akkoyunlular, Karakoyunlular, Osmanlı Devleti hâkimiyet sürmüştür. Ağrı 1918, Ardahan 1923, Iğdır 1920, Kars 1921 yıllarında topraklarımıza katılmıştır.
Coğrafi konumu ve tarihi birikimi gereği kültürel değerler bakımından çeşitlilik arz etmektedir. Bölge, Kafkasya, İran ve Türkiye motiflerini bir arada bulundurmaktadır. Bölge’deki kültürel öğeler genel hatlarıyla Anadolu geleneklerinden farklılık arz etmemekle birlikte özgünlüğünü aşikâr bir biçimde sergilemektedir. Bölge’deki düğün geleneği, mutfağındaki özgün yemekler, unutulmaya yüz tutmuş tar, kemençe, ney, Azerbaycan def’i, balaban, tütek, garmon ve nağara (akordiyon) gibi folklorik çalgıları, Kafkas, Kuzey Anadolu ve Karadeniz oyunlarından özgünleştiği yönleriyle folkloru, âşık şenlikleri ve festivalleri başlıca kültürel öğelerdir. Bölge’de yaşayan Terekemeler, Yerliler, Türkmenler, Kürtler ve Azerilerin oluşturduğu alt kültür grupları kültürel çeşitlilikleri ile Bölge’ye ayrıca bir özgünlük kazandırmaktadır.Bu kültürel çeşitlilik halk oyunları, halk türküleri, yemekler ve el sanatlarına da yansımış durumdadır. Aynı zamanda Bölge halkının dil, din ve gelenek açısından komşu ülke ve bölgelerle yakın ilişki içinde bulunması kültürel sürekliliği sağlamaktadır. Ağustos ayında gerçekleştirilen Iğdır-Nahçıvan Kültür ve Dayanışma Festivali bu sürekliliğe bir örnek teşkil etmektedir.Bunların yanı sıra günümüzde yalnız birkaç aile kalmalarına rağmen bölgede önemli izler bırakan Molakanlar da Bölge’nin önemli kültürel değerlerinin bir parçasıdır. Molakanlar Kars ve çevresinde gravyer ve kaşar peyniri üretimine ve semaverin kullanımına öncülük etmişlerdir.35 Bölge’de hala Molakanlar’a ait mezarlık, değirmen ve köy evleri bulunmaktadır.
Kültürel faaliyetler kapsamında düzenlenen önemli festivaller Iğdır Kayısı Festivali, Atatürk’ün İzinde ve Gölgesinde Damal Şenlikleri, Kars Âşık Şenliği ve Ardahan Bal Festivali ve Ardahan Rahvan at yarışları olarak sıralanabilir. Bununla birlikte sürekliliği olmayan festivaller de düzenlenmiştir. Buna örnek olarak Kars Kafkas Altın Kaz Film Festivali gösterilebilir. Bölge’de Kafkas halısı, kilim, heybe, koşum takımları, yün iplik, gümüş ve taş işlemeciliği, patik, oyuncak (Damal Bebekleri), keçe, göğüslük gibi sosyal hayatta önemli yeri olan ve turizme de kazandırılabilen değerler üretilmektedir.
COĞRAFİ YAPI
Coğrafi Konum
TRA2 Düzey 2 Bölgesi (Ağrı, Ardahan, Iğdır, Kars) Türkiye’nin kuzeydoğusunda yer almaktadır. Bölge, 30193 km2 ‘lik alanı ile Türkiye yüzölçümünün yüzde 3,8’ini oluşturmaktadır. Bölge, doğusunda Ermenistan, güneydoğusunda İran ve Nahçivan, güneyinde Bitlis ve Van, güneybatısında Muş, batısında Erzurum, kuzeybatısında Artvin ve kuzeyinde Gürcistan ile çevrilidir.
TRA2 Bölgesi’nin dört ülke (Gürcistan, Nahçivan-Azerbaycan, İran ve Ermenistan) ile sınırı olup, Bölge önemli bir konumda bulunmaktadır. Bölge’de yedi sınır kapısı bulunmakla birlikte sadece 3’ü aktif olarak kullanılmaktadır.
Türkiye ve özelde TRA2 Bölgesi Asya’ya ve Kafkaslara açılan kapı konumundadır. Türkiye’nin yakın kara havzasını oluşturan üç bölgeden birisi olan Kafkaslar sadece doğu-batı doğrultusunda değil, İran-Rusya bağlamında kuzey-güney doğrultusunda da merkezi durumdadır. Kafkaslar tarihi boyunca Avrasya’nın değişik bölgelerine yayılan kavim göçlerinin en önemli kavşak noktalarından biri olmuştur ve bu nedenle göreceli olarak küçük bir alanda son derece zengin bir etnik ve lengüistik yapı barındırmaktadır.
Ortalama yükseltisi yaklaşık 2200 m olan Doğu Anadolu Bölgesi Türkiye'nin en yüksek bölgesidir. Bölgede dağlardan sonra en fazla yer kaplayan yeryüzü şekli platolardır. Bölge’nin ortalama yüksekliği ise 1500-2000 metredir. Yükseltisi fazla olan bölgede dağlar geniş yer kaplar. Bu dağlar arasında plato ve ovalar yer almaktadır. Tarım ve hayvancılık faaliyetleri bu düzlüklerde gerçekleşmektedir. Türkiye’nin en büyük dağı olan Ağrı Dağı bu Bölge’de bulunmaktadır. Ağrı Dağı’nın bir kısmı Ağrı ilinde bir kısmı da Iğdır ili sınırlarında yer almaktadır.
Dağlar;Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı (5137m) Bölge’de yer almaktadır. Ağrı dağı Büyük Ağrı ve Küçük Ağrı olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Bölge’de yer alan diğer önemli dağlar ise; Allahuekber Dağları, Süphan Dağı, Aladağ, Yalnızçam Dağları ve Kısır Dağı’dır.
Platolar; Bölge’de dağlardan sonra en fazla alan kaplayan plâtolardır. Platolar, Kura ve Aras nehirlerinin kolları tarafından parçalanmıştır. En büyük plâtosu ‘’Erzurum - Kars Platosu’dur.
Ovalar;Bölge’nin en önemli ovaları; Kars Ovası ( 2500 m²’lik yüzölçümü ile Doğu Anadolu Bölgesi’nin en geniş ovasıdır.), Iğdır Ovası, Ardahan Ovası, Göle Ovası, Ağrı-Eleşkirt ovası ve Doğubeyazıt ovasıdır.
NÜFUS
Bir bölgede yaşayan nüfus, nüfusun mekânsal dağılımı ve kompozisyonu o bölge hakkında değerlendirme yapmak için temel parametrelerdir. Nüfusun gelişimi, değişimi ve projeksiyonu bölge planlaması açısından doğru kararların alınması ve tedbirlerin uygulanması noktasında hayati bir öneme sahiptir. Bu Bölge, 4 il, 22 ilçe, 12 belde ve 1.334 köyden oluşur. 2010 yılı itibariyle Bölge’de 1.133.660 kişi yaşamaktadır. Bu nüfus, ülke nüfusunun %1.54’üne tekabül etmektedir (Tablo 1).
Tablo 1: Yıllara göre TRA2 bölgesi ve Türkiye’deki nüfus değerleri
YIL
TRA2
TÜRKİYE
2000
1.156.150
67.803.927
2007
1.137.671
70.586.256
2008
1.140.575
71.517.100
2009
1.135.856
72.561.312
2010
1.133.660
73.722.988
TÜİK,2010
EĞİTİM
Bölge’de ilköğretim okullaşma oranının Türkiye ortalamasını yakaladığı, eğitimin diğer tüm kademelerinde ise Türkiye ortalamasının altında kaldığı görülmektedir. Özellikle ilköğretimden sonra orta öğretime devam noktasında keskin bir düşüşün yaşanması bölgesel-yapısal faktörlerle ilgilidir. Bu faktörlerin başında eğitim altyapısının yaygın ve ulaşılabilir olmayışı gelmektedir. Bununla birlikte ekonomik, dini ve geleneksel faktörlerin de etkili olduğu söylenebilir.
TRA2 bölgesini oluşturan dört ilde de üniversite bulunmaktadır. 1992 yılında Kafkas Üniversitesi, 2007 yılında Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, 2008 yılında Iğdır ve Ardahan Üniversiteleri kurulmuştur. Toplam öğretim elemanlarına bakıldığında Kars ilinin 391 kişi ile ön sırada olduğu görülmektedir. Okuyan ve mezun olan öğrenci sayısı bakımından da Bölge’de kurulan ilk üniversiteye sahip olan Kars ili ön sıralardadır (Tablo 2).
Tablo 2. Bölge Üniversiteleri Bölüm ve Fakülteleri
TRA2 bölgesinin il ve ilçelerinde hastaneler, sağlık ocakları mevcut olupKars ili Kafkas Üniversitesinde tıp fakültesi bulunmaktadır.
Bölge’de 2000 yılına oranla 2009 yılında hekim sayısında büyük bir oranda artış gerçekleşmesine rağmen, yine de Bölge’de her 10 bin kişiye düşen hekim sayısının Türkiye ortalamasının altında kaldığı saptanmıştır.2000-2009 yılları arasında 10 bin kişiye düşen hastane yatak sayısı TRA2 bölgesinde artmıştır. Bebek ölüm oranlarına bakıldığında 2000-2009 yılları arasında hızlı bir düşüş kaydedildiği ve 2009 yılına gelindiğinde TRA2 bölgesi illerinin Türkiye ortalamasının altına düştüğü göze çarpmaktadır. (TÜİK, 2009).
TARIM ve HAYCANCILIK
TARIM
Tarım, Bölge’nin temel geçim kaynağıdır. Tarımsal üretimin büyük oranda doğa koşullarına bağlı olması nedeniyle, arz-talep dengesi kırılgandır.Bölge’deki işletmelerin büyük çoğunluğu aile işletmeleridir ve bu işletmelerde çalışanlar, ücretsiz aile işçisi olarak çalışmaktadır. Bölge’de tarım sektöründeki istihdamın, tüm istihdam içindeki payı yüzde 64,1’dir. Bitkisel üretimde en önemli payı tahıl ve yem bitkisi üretimi almaktadır. Ekilen tarım alanlarının tamamına yakınında (yüzde 89,27) tahıl üretilmektedir. Tarımsal alan kullanımı bakımından yem bitkilerinin Türkiye oranı % 5,62 ikende bu oran yüzde 20’dir.
Tarım alanlarının yüzde 51,9’unda buğday üretilmektedir ve Bölge’de üretilen buğday miktarı Türkiye genelindeki üretimin ancak yüzde 1,59’una tekabül etmektedir. Hasat edilen tarım alanlarının % 42’sinde üretilen arpa ikinci sırada yer almaktadır. Yem bitkileri ve arpa üretimi oranlarının yüksek olmasının başlıca nedenleri; Bölge’nin ana geçim kaynağının hayvancılık olması ve yem bitkisi üretimine verilen teşviklerdir. Bitkisel üretimin, tahıl ve yem bitkisi üretimi ağırlıklı olduğu Bölge’de sebze ve meyve üretim alanı oldukça düşük (yüzde 0,1) olup, büyük kısmı mikro klima özelliği gösterenIğdır ilinde bulunmaktadır.
Marka potansiyel sahip tarımsal ürünler Kars kaşarı, Kars gravyer peyniri, Kafkas arısı ve balı, kaz ve kaz eti, tuj koyunu, Kars Türk çoban köpeğidir.
HAYVANCILIK
Hayvancılık, TRA2 bölgesi denilince akla gelen ilk geçim kaynağıdır. Bu nedenle hayvancılık sektörünün durumu ve analizi Bölge’de en fazla istihdamı sağlayan sektörün anlaşılması açısından büyük öneme haizdir. Bölge’de 90’lı yıllardan günümüze kadar hayvan sayısında artış görülmezken hayvan ırkı ıslahı çalışmalarının etkisi ile nitelikli hayvan sayısında artış olduğu belirlenmiştir. Küçükbaş hayvancılıkta Bölge, Türkiye toplam koyun varlığının %8,13’üne sahiptir. Küçükbaş hayvanlar genellikle hane halkının süt, peynir ve yün ihtiyacını karşılamak amacıyla yetiştirilmektedir.
Ardahan Tarım İl Müdürlüğünce yapılan çalışmalara göre, TRA2 Bölgesi sahip olduğu ekolojik yapısı, dünyada bilinen ve ekonomik değere sahip 4 önemli arı ırkından birisi olan Kafkas Arı Irkı’nın gen merkezi (Ardahan) olması avantajı ile arıcılık alanında; yaklaşık 100.000 arı kolonisi varlığı barındırılabilecek, koloni başına ortalama 30 kg bal alınabilecek ve yıllık 3.000 ton Ekolojik Bal üretimi sağlayabilecek potansiyeli barındırmaktadır.
Tarımsal üretim içinde değeri çok düşük kalmakla birlikte, TRA2 bölgesi, sahip olduğu akarsu kaynakları ve gölleri ile su ürünleri açısından önemli bir potansiyeli sahiptir. Bölge genelinde kanatlı hayvan üretimi yaygın olmasına rağmen, hane tüketim amaçlı üretilmesi nedeniyle ekonomik gelir sağlayamamaktadır.
SANAYİ ve TİCARET
SANAYİ
TRA2 Bölgesinde toplam beş adet organize sanayi bölgesi (OSB) bulunmaktadır. Bunlardan sadece 1976 yılında kurulmuş olan Kars OSB’nin altyapı imarı tamamlanmış ve büyük bir bölümü faaliyete geçmiştir. Kars OSB’yi genişletmeye yönelik 6 hektarlık tevsi alanı projesi 2010 yılı Yatırım Programında yer almaktadır. Kars ilinde kurulması planlanan Kars Besi Organize Sanayi Bölgesi için 188 hektarlık yer tespiti yapılmış ve ÇED Raporu hazırlanmış olup, diğer etüt çalışmaları devam etmektedir.1991 yılında kuruluş kararı alınan 100 hektarlık Ağrı OSB’nin inşaatı devam etmektedir. 200 hektarlık Iğdır OSB’nin 1. Kısmı olan 67 hektarlık alan ve 52 hektarlık Ardahan OSB ihale aşamasındadır.
Tablo 3: TRA2 Bölgesi OSB'leri
Ağrı
Kars
Kars Besi
Iğdır
Ardahan
Kuruluş Yılı
1991
1976
2006
1999
1999
OSB'nin Büyüklüğü (Hektar)
100
206
188
200
52
Toplam Sanayi Parsel Sayısı
115
88
105
Tahsis Edilen Sanayi Parsel Sayısı
9
87
22
Kaynak: T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı OSB Bilgi Sitesi(http://osbbs.osbuk.org.tr)
TRA2 Bölgesinde dört tanesi inşa halinde olmak üzere toplam on iki adet küçük sanayi sitesi (KSS) bulunmaktadır. Bu işyerlerinden 1.463 tanesi kullanıma hazır durumdadır. Yatırım programlarında henüz yer almayan Ağrı Taşlıçay, Ağrı Diyadin ve Kars Selim olmak üzere üç adet KSS projesi daha mevcuttur.
Tablo 4: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın Kredi Desteği İle Tamamlanan ve 2010 Yılı Yatırım Programında Yer Alan KSS Projeleri Sayıları
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2002 yılında yapmış olduğu Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı’na (GSİS) göre Türkiye’de bulunan toplam 1.858.191 işyerinin yaklaşık yüzde 15’i imalat sanayi, yüzde 47’si toptan ve perakende ticaret, yüzde 9’u oteller ve lokantalar, yüzde 15'i ulaştırma alanında faaliyet göstermektedir. Bölge’deki imalat sanayindeki işletmeler yüzde 6, toptan ve perakende ticaret sektörü yüzde 49, oteller ve lokantalar sektörü yüzde 9’luk oranlara sahiptir. Ulaştırma sektörü yüzde 29’luk oranla Türkiye genelinin çok üzerindedir.
TİCARET
Bölge ekonomisinde ticaret üçüncü önemli sektördür. Özellikle Iğdır ve Ağrı illerinde sınırlara yakın olunmasından dolayı sınır ticareti önem kazanmıştır. Bölge’de her bir ilin en az bir ülke ile sınırı bulunduğundan, Bölge dış ticaret açısından belli bir potansiyele sahiptir. Türkiye'nin toplam ihracatı 2002-2009 döneminde 36 milyar ABD Dolarından 102 milyar ABD Dolarına yükselerek yüzde 183’lük artış göstermiştir. Bölge’de ihracat 26 milyon ABD Dolarından 126 milyon ABD Dolarına yükselerek yüzde 391’lik bir artış göstermiştir. ihracatın büyük bölümü Iğdır ve Ağrı illerinden İran ve Nahcivan’a yapılmaktadır.
TURİZM
TRA2 Bölgesi iklim ve rakımdan dolayı kış turizmi konusunda elverişli imkânlara sahiptir. Başta Sarıkamış Kayak Merkezi olmak üzere Ardahan (Yalnızçam), Ağrı ve Iğdır’da (Korhan Yaylası) kış turizmine elverişli yerler bulunmaktadır.
Zengin sulak alanlara sahip olan ve Kafkasya, Anadolu ve Orta Doğu üçgeninde yer alan Bölge kuş türleri bakımından Türkiye’nin en zengin bölgesidir. Bu açıdan bölgede kuş gözlemi özellikle yabancı ziyaretçiler tarafından büyük ilgi görmektedir. Su kaynakları ile faunanın zengin olması kuş gözlemi ile birlikte avcılık faaliyetlerinin de sürdürülmesini sağlamaktadır. Avcılık açısından akarsu ve göl balıkçılığı Bölge’de öne çıkan avcılık faaliyetidir. Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından desteklenen ve Kuzey Doğa Derneği tarafından hayata geçirilen “Kuyucuk Gölü (Kars) Koruma, Araştırma, Sulak Alan Restorasyonu ve Kuş Gözlem Turizmi Projesi” 2009’da dünyada yılın en iyi projesi seçilerek, Whitley Fonu birincilik ödülünü kazanmıştır.
Osmanlı’nın doğuya açılan kapısı Doğubayazıt’ta, muhteşem mimarisiyle İshak Paşa Sarayı bölgenin en önemli turizm varlıklarındandır
TRA2 Bölgesi önemli kültür ve inanç turizm değerlerine sahiptir. Hz. Nuh’un Gemisi, Ani ören yeri, Harakani ve Ahmedî Hani türbeleri önemli kültür ve inanç turizmi değerleri olarak göze çarpmaktadır.
TRA2 Bölgesinde önemli kaplıca potansiyeli bulunmakla birlikte bu potansiyel sınırlı olarak değerlendirilebilmektedir. Bölge’nin en önemli kaplıca merkezi Diyadin’dir. Yaklaşık 78 °C sıcaklığı ile konut ısıtmalarında da kullanılan kaplıcada sadece belediye işletme belgeli bir tesis bulunmaktadır. Kaplıca suyu çeşitli romatizmal ve nörolojik hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca 2007 yılında hazırlanan ve 2007-2023 dönemini kapsayan Türkiye Turizm Stratejisi 2023 Eylem Planı kapsamında Türkiye’nin hem turist sayısı hem de turizm geliri açısından dünyada ilk 5 ülke arasına girmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda çeşitli stratejiler geliştiren Bakanlık, TRA2 Bölgesini Erzurum ve Erzincan ile birlikte değerlendirerek Kış Turizmi Koridoruna dâhil etmiştir.
Bölge’nin sahip olduğu farklı coğrafi koşullar birçok turizm potansiyelini de içinde bulundurmaktadır. Bu nedenle farklı alanlarda birçok turizm olanağını sunan Bölge; inanç turizmi, kültür turizmi, kış turizmi, dağ turizmi, termal turizmi gibi birçok turizm çeşidini bir arada barındırmaktadır. Ağrı Dağı ve Kars-Sarıkamış ilçesi kış turizminde öne çıkarken Ani harabeleri ve İshak Paşa Sarayı kültür turizminde, Diyadin ilçesindeki kaplıcalar ise termal turizminde öne çıkmaktadır. Bu bakımdan Bölge birçok doğal güzelliği içerisinde barındırmaktadır.
ULAŞIM
Ardahan, Kars, Iğdır ve Ağrı illeri konumları itibariyle ülke için büyük öneme sahiptir. Dört ilin de yabancı ülkelere sınırının bulunması bu illerin ülke ulaşım ağındaki önemini arttırmaktadır. Bir ülkenin ekonomik kaynaklarının değerlendirilmesi, diğer ülkelerle ticari ve kültürel ilişkilerin kurulabilmesi bakımından ulaşım sistemlerinin önemi büyüktür.
Bölge’de, havayolu ulaşımı konusunda sadece Kars ve Ağrı illerinde bulunan havaalanları hizmet vermektedir. Iğdır havaalanının inşaatı, Ardahan havaalanının ise fizibilite çalışmaları devam etmektedir.
Ana ulaşım koridorları Horasan-Kars-Posof-Türkgözü, Horasan-Ağrı- Doğubayazıt-Gürbulak, Horasan-Kağızman-Iğdır-Dilucu, Patnos-Ağrı ile Doğubayazıt- Iğdır-Kars koridorlarıdır. Bölge’deki önemli yerleşim alanları ve nüfusun büyük çoğunluğu bu koridorlar üzerinde toplanmıştır. Ana ulaşım koridorlarının bir diğer özelliği akarsu vadilerini veya doğal geçitleri takip etmesidir.
TRA2 Bölgesinde demiryolu uzunluğu 172 km olup, bu hattın 108 kilometrelik kesimi, 217 kilometre uzunluğundaki Erzurum-Kars hattı bünyesinde yer almaktadır. Kalan 64 km.lik kesim ise Kars- Doğukapı sınır kapısı (Ermenistan) arasındaki mesafedir. 172 km uzunluğundaki hat, tek hat olup, elektriksiz ve sinyalizasyonsuzdur. Geometrik standardı düşük olup, altyapısı oldukça eskidir. Bölge’deki diğer illerde demiryolu bulunmamaktadır. Demiryolu yolcu taşımacılığı açısından Haydarpaşa-Kars arasında sefer yapan Doğu Ekspresi, Bölge’deki tek demiryolu ulaşım vasıtasıdır. Bu hattın uzunluğu 1.928 km olup, seyahat süresi yaklaşık 34 saattir.
TRA2 Bölgesi için Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğünce yürütülen Kars-Tiflis Demiryolu Projesi oldukça önemli bir yatırımdır.Bölge’yi yakından ilgilendiren diğer önemli projeler, Kars-Iğdır-Dilucu-Nahçıvan ve Ardahan-Çıldır demiryolu hatlarının yapımıdır. Bu projelerin etüt çalışmaları tamamlanmıştır.
